MiSa DE GaLLo 2011

GENERAL THEME: The Filipino Family: Advocates of Religious Freedom as the Path to Peace

Sub-Topics: The Dialogue between the Civil and Religious Institutions
(Ang Dayalogo sa Tunga sa Sibil ug Relihiyoso nga Institusyon)

December 21, 2011

I.    INTRODUCTION

       Mga igsoon ko kang Kristo, maayong buntag kaninyong tanan. Karon mao ang ika-unom nga adlaw sa atong Misa de Gallo.

Kagahapon, ang atong tema naghisgot mahitungod sa mga Moral nga Kamatuoran sa Politika ug Diplomasya (Moral Truth in Politics and in Diplomacy) kung asa gipahinumdoman kita nga ang dignidad ug kahalangdon sa usa ka tawo, ang mga universal values ug mga moral principles maoy hustong basehan sa maayong pagdumala. Ang pagsayod sa kamatuoran usa gayud ka basic requirement, ug dili lamang kini ma-apply diha sa pagdumala sa dagko nga grupo sama sa simbahan o sa tibuok nasod ba kaha; apan labaw sa tanan, diha sa pagdumala sa usa ka panimalay.

Subay sa atong general theme, The Filipino Family: Advocates of Religious Freedom as the Path to Peace, ang atong topiko karon nagkanayon: Ang Panagsabut-sabot tali sa Sibil ug Relihiyoso nga Institusyon (The Dialogue between the Civil and Religious Institutions). Kini nagtan-aw sa kahalangdon sa usa ka dayalogo aron nga ang kagawasan ug ang kalinaw maangkon sa tanang tawo sa kalibutan.

Ang dayalogo usa ka maayo nga okasyon kung asa, ang mga isyu bahin sa paghimo ug mga balaod o desisyon mahatagan ug pagtagad. Usa kini ka panagtigom nga dili dapat makaapekto sa relihiyon, tinuohan, politiko, kultura, sa mga tawhanong katungod, ug sa kinaiyahan. Ang pinakatumong niini mao ang pagkab-ot sa kalinaw ug sa usa ka desisyon alang sa kaayohan sa tanan. Busa, dili lamang kini simple nga pamaagi. Gani, nagkinahanglan usab kini ug igong pagsabot, pagrespeto, pagsinabtanay, pagpaminaw, ug labaw sa tanan, kahayag ug giya gikan sa Ginoo.

II.   SITUATION

Walay pamilya nga walay panagbangi, gumikan kay bisan gani ang kaluha o kon ang mga mag-igsuon, managlahi sa prinsipyo ug panghunahuna. Apan, walay isyu o problema nga dili matagaan ug solusyon kon adunay panagsabut-sabot. Apan, kon dili mapangitaan ug paagi nga magkastoryahanay ang tanan, magpadayon ang dili pagsinabtanay ug ang dili pagtinagdanay nga posibleng mahulog sa pagdumot sa usa’g usa ug pagkabungkag sa maong pamilya.

Sa bisan asa nga organisasyon – civic man o religious – sa atong tagsa-tagsa ka trabahoan, sa atong komyunidad bisan gani sa atong GKK, ug sa halos tanan nga grupo, kabahin na gayud ang panagbingkil. Apan kon mahatagan lamang kini ug pagtagad ug maproseso, mamahimo kining sinugdan sa paghugpong sa tanang miyembro. Man gani, adunay mga miting nga ginahimo aron ma-update kita sa mga kalihokan ug para usab makahatag kita sa atong mga suhestiyon. Ang panagbingkil pwedeng kauban lamang sa paglambo tungod kay kinahanglang magkailhanay man ang matag usa. Walay bisan usa kanato nga exempted sa maong riyalidad tungod kay kita kabahin man sa duha ka institusyon – isip usa ka Katoliko ug isip usa ka Pilipino.

Ang Bishops-Ulama Conference usa sa mga nagpamatuod nga adunay mga duso ang mga Kristyano ug Muslim nga magkahiusa. Nindot paminawon nga luyo sa lahi nga tinuhoan, ubay ubay na ang nahimong komperensya sa maong grupo kauban ang atong presidente sa nasud. Ang Consult Mindanao usab, usa ka programa kon asa atong madunggan ang tagsa-tagsa ka mga baruganan sa nagkalain-lain nga sektor – Lumad, Kristiyano, ug Muslim. Gawas niini, ang Ecumenical Council, nga gilangkuban sa mga lideres sa mga nagkalain-laing relihiyon, nagsilbi’g usa sa mga tingog sa mga Kristiyano. Ang CBCP usab adunay dakong impluwensiya sa mga dayalogo nga gihimo sa atong nasud ug usa na niini ang dayalogo bahin sa Reproductive Health Bill (RH Bill). Ang Simbahang Katoliko, pinaagi sa CBCP, promotes what is truth.  Ug ang atong ginatindogan : YES TO LIFE and NO TO RH BILL kay isip Kristiyano, kita hugot nga nagatoo nga dili kini ang solusyon sa atong problema sa kapit-os. Kining maong isyu nagkinahanglan sa atong suporta ug pag-ampo. Pinaagi sa pagpaminaw ug pagsayod sa mga panghitabo ug sa paghisgot niining mga mahinungdanong isyu sa atong panimalay ug trabahoan, nakatabang na kita sa pagpalapnag ug sa pagpasabot sa uban ug basin pa lang, sa pagbag-o sa mga mali nga panglantaw.

Sa pagkatinuod, ang mali nga pagdumala kasagarang nagsugod diha sa atong panimalay. Pipila ka pamilya ang wala gadungan ug kaon o simba ba kaha? Tinuod may bonding, pero sa atubangan sa TV. Aduna bay interaction nga mahitabo? Kanus-a ba kita ulahing nangumusta sa atong mga ginikanan? Sa atong mga bana o asawa? Sa atong mga anak? Sa ilang pag-eskwela? Niggahin ba kita ug oras sa paglingkod sa ilang tapad ug sa pagpaminaw sa ilang mga opinion? mga estorya? Or bag-ong joke ba kaha? Ang atong mga kabataan wala nasanay nga i-apil sila sa mga isyu sa pamilya kay mao nay atong naandan. Ug tungod niini, kasagaran kanato nasanay na nga AUDIENCE LANG kita kanunay sa mga kalihokan sa palibot. Mao kini ang usa sa dakong hinungdan ngano ang mga teachers, bisan pa ug motambling kami sa platform sa klasrum para lang makuha ang partisipasyon sa tanan, daghan gihapon ang mga estudyante nga walay L or walay labot ug tungod tingali kay mao kini ang posible nilang nadak-an. Nganong naglisod ug hi-usa kitang mga Pilipino? Tungod kini sa atong pagka-insensitive. Naanad kita nga maghulat lang (wait and see). Kung ingon ani ang atong pamatasan, wala kita’y katungod sa pagreklamo.

Tanang tawo, bata man o tigulang, nagkinahanglan ug importansiya kay walay makatupong sa kalipay nga atong pagabati-on kon kita kabahin sa pagkab-ot sa usa ka kalampusan. Atong hinumduman nga kitang tanan adunay katungod sa pagpahibalo sa atong baruganan bahin sa daghang mga isyu sa atong komyunidad. Makiglambigit kita. Anaa ang isyu sa mining, abortion, basura, korupsyon, global warming, ug daghan pa. Ang internet, labi na ang mga social networks – facebook, twitter, plurk, blogs – pwede mahimong behikulo sa mga singgit sa atong kasingkasing kung kabalo lamang kita mugamit niini sa sakto nga pamaagi.

III. KATEKESIS

    Ang mensahe ni Pope Benedict XVI sa World Day of Peace celebration niadtong Enero nag-ingon :  Religious Freedom is the origin of Moral freedom. Sa maong selebrasyon, iyang gihatagan ug kabug-aton ang atong katungod sa pagkinabuhi (right to life), ang kahalangdon sa katekesis (religious education), ang epekto sa kagawasan, ug ang kalambigitan niini sa atong relasyon sa usa’g usa.

  Ang dayalogo nagkinahanglan ug pamalandong gamit ang konsensya aron nga kon unsa’y moral or tama ug ang kamatuoran maoy mahimong basehanan sa paghimo ug desisyon. Dugang sa gisulti ni Pope Benedict XVI, “a healthy dialogue results to an integral development of the human person and social harmony”. Pagkanindot pamalandongan kon kitang tanan adunay sama nga panglantaw kang Santo Papa. Ang pagbag-o, labi na ang moral conversion nagkinahanglan ug loving approach ug practice of virtues – dili lamang sa pulong, apan sa buhat usab. Ang pagdawat sa kahuyang ug ang sinsero nga pagpangayo’g  pasaylo simbolo sa tinuod nga pagka-Kristiyano ug ang pamilya, isip usa ka pundasyon sa maayong sosyodad, adunay dakong kalambigitan sa pagkab-ot sa atong ginatinguha nga kalinaw.

      

IV. PERSONAL SHARING

    Ang akong pagpuyo sa Iligan City for almost three years na, naghatag kanako ug chance to realize kon unsa ka-importante ang oras sa pamilya ug kon unsa kabug-at ang responsibilidad sa usa ka ginikanan. Niadtong tuig 2008, nananghid ako sa akong mga ginikanan, sa akong bana ug sa akong mga anak nga mo-eskwela ako utro. Salamat sa internet ug sa cellphone kay luyo sa kalayo, nagpadayon gihapon ang akong pagka-anak, pagka-asawa, ug pagka-inahan. Kadaghan sa kalisod nga akong naagi-an - namatay ang akong amahan, nagpuli-puli ug sakit ang akong mga anak. Apan, wala ako nagpadala sa mga pagsulay kay kabalo ako nga adunay blessings ang akong desisyon gikan sa Ginoo ug gikan sa akong pamilya. Luyo sa mga panghitabo, wala akoy nadunggan bisan gamay nga pagbasol o reklamo gikan kanila. Ug kon aduna may nahatag nga mga kaayohan ang akong pagpuyo sa layong dapit, mao kini ang sayo nga pagmatured, pagkaresponsible, ug pagkaindependent sa akong mga anak ug ang paglig-on sa relasyon namong mag-asawa. Lisod kaayo, apan tungod sa akong gipangayong mga grasya ug giya sa Ginoo, nakaya ra gayud. Ang kamingaw nga among gibati usa sa naghatag ug importansiya sa usa’g usa kanamo. Among nakat-onan ang pagspend ug quality time together kon makauli ako dinhi. Husto gayud ang gina-ingon nga ang kahalangdon sa usa ka tawo o butang atong mabati kon wala sa atong duol.

Ug karong bag-o na sad, ang akong napundar nga mga gamit sa Iligan nadaot tanan tungod sa pagbaha sa among dormitoryo niadtong Biyernes sa gabii. Apan wala ako naguol pag-ayo kay labaw pa niadtong mga butanga, anaa ang akong pamilya nga maoy hinungdan sa akong pag-eskwela sa layo. Sa akong pagpadayon, daghan pa nga mga pagsulay ang moabot. Apan, kung ang suporta ug pagpangga sa akong pamilya anaa, ang among komunikasyon, inubanan sa among makanunayong pag-ampo, inspired ako nga maningkamot.

                                                                      

V.    CHALLENGE

Dili sikreto ang dalan padulong sa kalamboan sa usa ka pamilya ug sa usa ka katilingban. Kitang tanan nakahibalo niana. Kinahanglan lang nato moagi ug mga pagsulay. Kon matumba man kita, kinahanglang andam kita mubangon. Ang susi anaa kanato - sa mga desisyon nga atong ginahimo. 

    Ang atong buhat ba nagasubay sa atong mga pulong? Dili ba kaha, nagasulti lamang kita, “NO to RH Bill”, apan nagagamit gihapon kita ug mga contraceptives? Dili ba kaha, nagasimba kita ug nagaampo alang sa kalinaw sa tibuok kalibutan, apan ang atong dughan puno sa kalagot sa atong isigkatawo ug pagmahay sa Ginoo? Dili ba kaha, mapahiyumon kita sa pagpakita’g kalinaw sa panahon sa Misa, apan kugihan kita sa pag-ihap sa mga sala sa atong kauban sa katilingban? Dili ba kaha, ni-uyon kita sa gisulti ni Pope Benedict XVI nga ang dayalogo labing importante, apan dili kita mapaubsanong makigstorya sa atong mga sakop sa panimalay kung adunay panagbingkil?

      

  Mga igsoon, pagkadaghan sa higayon sa atong kinabuhi nga gikinahanglan ang atong involvement – sa katilingban, sa GKK, sa DHHA, sa Purok, ug sa atong kaugalingong pamilya.  Makigbisog kita batok sa imoralidad, batok sa pagpanlupig, ug batok sa sala. Ang religious freedom nga atong ginahandom, atong sugdan sa atong tagsa-tagsa ka panimalay. Ang pagpakita ug maayong ehemplo sa atong mga anak, ang pagtuman sa atong mga saad kanila, ug ang paghatag ug kahalangdon sa ilang pagkatawo ug sa ilang mga opinyon maghatag ug katumanan sa panawagan sa atong Santo Papa.

Daghan salamat ug sa makausa pa, maayong buntag kaninyong tanan!

EiGHTH MoRNiNGs 2010..

SA ATONG PAG-AMOMA SA KABUHATAN, ANG DIOS

NAG-AMPING KANATO PINAAGI NIINI

I.              INTRODUCTION

Maayong buntag mga higala. Hapit na gyud mahuman ang atong pagsaulog sa Misa de Gallo ug ugma sa gabii pagasaulogon na nato ang pasko sa pagkatawo sa atong Ginoong Hesukristo. Kagahapon, atong nadunggan ang tema, “PAGRESPETO SA EKOLOHIYA MAPUSLAN SA EKOLOHIYA SA KAALIRONGAN”. Karong buntaga atong pamalandongan ang topiko: SA ATONG PAG-AMOMA SA KABUHATAN, ANG DIOS NAG-AMPING KANATO PINAAGI NIINI” (AS WE CARE FOR CREATION, GOD CARES FOR US THROUGH IT). Usa kini ka mihinungdanong panahon diin naghagit na usab kanato sa pagkinabuhi dili lamang sumala sa dikta sa sosyodad kon unsa ang maayo, angay ug matahom; apan dikta usab sa atong pagtoo sa kabubut-on sa Dios.

II.             SITUATION

Sa karong panahon, lisod na kaayo tungkaron ang pulong nga “CARE” o kon “PAG-INGAT” kay kon ato kining puy-an, daghan kinig lawom nga kahulogan. Naa ang pag-amoma, paggalam, pag-atiman, pagtagad, ug paghigugma. Kining tanan nagpas-an ug bug-at nga responsibilidad, asa mao kini ang gihisgutan sa atong tema karon. Kon mohisgot kita ug kabuhatan, dili lamang kini nagpasabot sa mga tawo ug sa mga tanom kon dili tanang mga living ug nonliving things nga gibuhat sa Ginoo sulod sa unom ka adlaw - sama sa kadagatan, hangin, ug yuta; nga kinahanglan usab natong amomahon.

Dugay na nahuman ang pagbuhat sa kalibutan ug sa tanang sulod niini. Apan, nganong hangtod karon, nagapadayon pa man ang pagmugna?

o    Asa nagagikan ang tubig?

o    Nganong ang mga hayop ug mga langgam bisan mamatay naa man gihapo’y mopuli?

o    Nganong ang mga mga dahon, bisan mangalarag mangudlot man pag-usab?

o    Nganong ang tawo bisag unsaon pagpugong, naa man gihapo’y mangatawo?

Ang pagmugna wala mihunong didto sa unom ka adlaw lamang. Nagpadayon kini hangtod karon tungod sa atong pag-atiman, pagpangga ug pag-amping niini. Kon atong maobserbahan, ang tanom, hayop, ug ang tawo; kon giunsa nato sila pag-atiman, mobalos kini kanato. Ang tanom mohatag ug maayong bunga. Ang hayop mohatag ug daghan pang mga anak. Ang tawo usab mobalos pinaagi sa pagtahod ug pagmahal. Kini ang nagpaluyong hinungdan nga ang Dios nag-atiman kanato tungod sa atong pag-atiman usab sa Iyang mga KABUHATAN.

III.            CATHECHESIS

Kining kasinati-an gihulagway ni Propeta Ezekiel nga ang tanan naggikan sa pagkamanggihatagon sa Dios ug ang epekto niini. Siya naga-ingon: “sama sa sapa nga nagdagayday gikan sa Templo, kining tubiga nagpadulong sa kayutaan. Bisag asa padulong ang tubig sa suba, maghatag kinig kinabuhi ngadto sa tanang binuhat ug mudaghan pag-ayo ang mga isda kay moabot man didto kining tubiga ug matab-ang ang dagat. Busa, mabuhi ang tanang hi-agian niini. Diha sa kadaplinan sa suba manubo ang tanang matang sa kahoy nga makaon ang ilang bunga. Dili malaya ang ilang mga dahon ni kabsag bunga. Mamunga sila matagbulan ug mga bunga nga maayong kan-on kay ang tubig nga gikinahanglan sa kahoy gikan man sa Templo. Makaon ang ilang bunga ug tambal ang ilang dahon”.

     

Ang kabuhatan nahimong instrumento sa pagpadayag sa himaya ug kamanggihatagon sa Dios! Sa ato pa, sa paglalang sa kabuhatan gisugdan pag-usab ang makaluwas ug maalamong pagpaambit sa kinaiya ug gahom sa Dios. Man gani, mao kini atong pag-ampo sa Eucharistic Prayer IV: “Ikaw lang ang Dios nga buhi ug matuod, walay sinugdanan ug katapusan nga nagapuyo sa kahayag nga walay sama. Ikaw lamang ang tinubdan sa kaayo ug kinabuhi nga nagbuhat sa tanan aron Imong binuhat mapuno sa Imong mga panalangin ug dad-on Mo ang  tanang mga tawo nganha sa malipayong pagkakita sa kahayag sa Imong himaya”.

      Busa, nganong mabalaka man kita ug nganong akup-akupon man nato kining tanan, nga adlaw-adlaw Iya man kining gihatag kanato? Dili ba nga mas bililhon pa kita kay sa mga langgam ug sa mga bulak sa kaumahan? Diha sa sinulat ni San Mateo miingon si Hesus, “Unaha ninyo pagpangita ang Gingharian sa Dios ug pagkinabuhi kamo uyon sa Iyang kabubut-on, ug ang ubang mga butang ihatag Niya kaninyo”. (Mateo 6: 31-32) Sa pag-ampo nga gitudlo ni Hesus, wala nato ginapangayo ang kalan-on sa umaabot nga mga adlaw ug bulan, kon dili ang para lamang sa kanang adlawa. Kini tungod kay ang Dios mohatag ug sakto lamang; apan tungod sa kahakog sa tawo, atong ginatingoha ang mga butang nga dili na unta para sa atoa.

     

      Ang kalibutan nga atong gipuy-an usa ka kalibutan nga tinubdan, nag-amping ug nagpadagayday sa kinabuhi. Ang tanan sa kabuhatan nagpakita sa kamanggihatagon sa Tiglalang. Ang hangin, tubig, yuta, hilabi na ang tawo hinatag gikan sa Dios ug angay natong panggaon.

IV.           PERSONAL SHARING

Ang mga tanom ug mga kahayopan nagkinahanglan lamang ug tubig, init, ug saktong bitamina alang makahatag ug maayong abot sa mga nag-atiman niini. Nagtoo ako nga kitang tanan nga ania karon dinhi napuno na sa kahibalo kon unsa ang mga pamaagi sa pag-amping sa kabuhatan sa Dios. Ug kini nga handom makab-ot lamang kon makapadaghan kita ug mga tig-amoma sa maong gasa gikan sa Dios. Kawang lamang ang atong pag-amoma kon dili kini mapadayon sa mga mosunod nga henerasyon.

Ang pagpadako ug pag-umol sa tawo maoy labing lisod sa tanang matang sa pag-amoma dinhi sa kalibutan kay kini nagkinahanglan ug dakong giya ug pagsalig sa Dios. Alang kanako nga usa ka inahan sa tulo ka anak, ang pinakadakong hagit mao ang ginatawag nga consistency. Kana bang pagkamakanunayon sa usa ka butang. Sukad sa una, pirmi nako ginasulti nga “family first” pero asa ako karon? Duha ka tuig na akong nagpuyo halayo sa akong pamilya tungod ug alang sa akong trabaho. Trese ka tuig na ako nga nagatudlo sa kolehiyo pero kon sumahon ang oras nga akong gigahin sa pagtutor sa akong mga anak, ambot kon moabot ba kaha ug usa ka bulan. Apan ako hugot nga nagatoo nga tanang panghitabo mamahimong “blessing in disguise” kon kini atong ihalad sa Ginoo. Daghan na nga mga pagsulay ang akong naagi-an sa akong pag-eskwela didto sa Iligan. Ang akong amahan namatay. Ang akong duha ka estudyante nag-antos sa pagsakay ug jip nga sila lang pauli sa DARBCI gikan pa sa Lagao bitbit ang ilang mga bag nga murag maleta kadagko. Ang akong kamanghuran nga tulo ka tuig gi-dengue ug na-blood transfusion tulo ka beses. Murag kaundangon ko niadtong mga tungora apan sumala pa sa akong inahan ug sa akong kapikas sa kinabuhi, sayang pud ang akong nasugdan ug ang akong sakripisyo. Naa na eh. Busa, nagpadayon ako.

Sama usab sa kabuhatan sa Dios nga halos nagguba na. Naa na eh. Human na. Ang pangutana karon, unsa pa man atong mahimo? Pipila kanato ang sige’g pamuyag sa mining sa Tampakan, power plant sa Maasim ug mga pagpangdaot sa kinaiyahan apan kita mismo nagsunog sa atong mga basura o di ba kaha, nagbuga ug aso sa sigarilyo tibuok adlaw.. Pipila kanato ang nag-agwanta sa kalisod sa kwarta pero ang load sa cellphone, unli text o unli call? Sanglit, kitang tanan adunay mga sipyat pero dili kini hinungdan nga moundang kita sa pagpakigbisog. Mao kini ang kinabuhi, simple ra unta pero atong ginahimong komplikado. Murag sama sa usa ka kanta nga usahay lisod ang tono mao nga mayabag ta.

Wala ko’y igong katakos sa pagsulti nga sakto ang akong pagpadako sa akong mga anak. Badlungon baya pud sila ug gahi’g ulo. Kon kita gusto’g anak nga buotan, walay libog, hilom, dili badlungon..hala, mamalit ta sa mall. Usahay, makalibog apan kon kamao lang kita muggamit sa atong mga obserbasyon sa palibot, daghan kita’g makat-unan. Dili na nato kinahanglang maagi-an tanang pagkadagma para makakat-on. Dili kini sayon himuon apan ang Dios wala nag-ihap sa atong mga sipyat kon dili Iyang ginatan-aw ang atong pagpaningkamot nga ayuhon ang nadaot. Sugdan nato sa atong kaugalingon ug sa atong pamilya. Isip usa ka ginikanan, ang among kalipay anaa sa among mga anak nga hinaot pa unta pinaagi sa among pagpangga kanila, mabati usab namo ang gugma sa Dios nga ilang mapakita sa buhat diha sa ilang pagtubo.

V.            CHALLENGE

Kamo ba usab nagatoo sa ginatawag nga happy endings? Ako, nagatoo. Kon kita tinuod nga Kristyano, Iya kita sa Dios, nga maoy sinugdan ug katapusan. Kabalo kita niini ug nagatoo kita nga sa ulahing mga adlaw, ang kaayo mobuntog sa kadautan. Apan kita gitagaan ug kagawasan sa pagpili. Gitagaan kita ug pangutok, konsyensya, ug pagbati nga maoy maggiya sa atong pagdesisyon.

Ang atong pagpamalandong karon naghagit kanato sa pagsusi sa atong mga baroganan ug panghunahuna nga atong gituhoan. Isip katawhan gihagit usab kita sa pagpaningkamot – “dili nato maluwas ang kalibutan”. Ang Dios lamang maoy makahimo niini. Gani, wala kita’y mahimo kon wala Siya. Kon kita nagatoo ug nagasalig Kaniya, then we must believe in happy endings. Kay kon wala pay kalipay sa karon, dili pa ni mao ang katapusan. Magpadayon lang kita sa pag-ampo ug sa paghimo’g maayo. May paglaum pa. Kon kita Iya sa Dios, kita motabang sa pag-atiman sa Iyang Kamugnaan aron mabati usab nato nga ang Dios padayong nahigugma ug nag-atiman kanato.

Sa makausa pa, maayong buntag.